Woensdag 9 november 2011 – Debat
Een coproductie van Zet en BrabantBalie
Buurt- en dorpshuizen
Van ontmoeting tot verhuur!
'Waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan!?'
Perron 3 in Rosmalen vormde woensdag 9 november het imposante decor van een avondvullende discussie over de toekomst van Multi Functionele Accommodaties (MFA's). Hoe kunnen deze gemeenschapshuizen nieuwe stijl zich staande houden als de overheid zich terugtrekt?
Frits Letschert (directie Sociale en Culturele Ontwikkeling Provincie Noord-Brabant) verwelkomt zo'n 125 deelnemers vanuit de politiek, het welzijnswerk, buurt- en dorpshuizen en woningcorporaties. Nathalie Brocken (directeur van het Brabants Centrum voor Maatschappelijke Ontwikkeling Zet) trapt af met de vraag naar een goede definitie van een MFA. 'Dat is een gemeenschapshuis in de breedste zin van het woord', 'een plek waar verschillende partijen samenwerken onder een dak', 'de centrale plek ter bevordering van de sociale samenhang', zo vallen de reacties uit de zaal samen te vatten.
Twaalfduizend voetbalvelden
Marc van Leent is oprichter van het MFA-lab, een ontwikkelplatform voor exploitatieformules bij multifunctionele accommodaties. Hij schetst de gigantische omvang van het maatschappelijk vastgoed in ons land. 'We hebben het over tachtig miljoen vierkante meter. Dat zijn twaalfduizend voetbalvelden!'Volgens Van Leent zijn de zeer verschillende MFA's die we kennen te ordenen op een lijn waarop aan het ene uiteinde de individueel georiënteerde 'hotspot' staat, in het midden het 'dorpsplein' en op het andere uiteinde de 'huiskamer' van het collectief. 'Deze drie archetypen hebben elk hun eigen kenmerken. Bij de huiskamers gelden de trefwoorden verbinding, kleinschalig, vrijwilligersvereniging voor beheer en bestuur, lage kosten en overheid op afstand.'
Knooppunten in de samenleving
Van Leent vervolgt: 'De dorpspleinen zijn grootschaliger, ze genereren synergie door een mix van diensten en gastvrijheid, er is een professionele exploitant en de gemeente voert de regie. Trefwoorden die de hotspot typeren zijn dynamisch, werkplekken in de creatieve industrie, ondernemerschap, geen overheidsbemoeienis.'
Van Leent constateert dat de eerste generatie MFA's nog niet hebben gebracht wat ervan werd gehoopt. 'Het kan beter, het kan slimmer'. Hij trekt vervolgens de parallel met een voorloper van de fiets. 'De Hoge Bi was in het begin een gevaarlijk onding. Gelukkig zag men de potentie en is hij doorontwikkeld. Laten we bij de MFA's ook volhouden. Het zijn de knooppunten in de samenleving.'
Ontplooiing
René Scherpenisse is directeur van woningcorporatie Tiwos in Tilburg. Hij benadrukt dat de vijfhonderd corporaties die ons land telt, evenzoveel visies hebben op het onderwerp MFA. 'Bij Tiwos
denken we bij wonen aan meer dan stenen. Wij willen ook in de woonomgeving, in de buurt wat betekenen. Wij willen eraan bijdragen dat de bewoners vooruit komen. We gaan dus ook een stapje verder dan ontmoeting, wij gaan ook voor ontplooiing. Wij stimuleren dat mensen de ruimte krijgen om verder te komen via cursus en arbeidsparticipatie. We geven dat op een heel praktische manier invulling. Zo huren we nu een ruimte van een huiskamerinitiatief dat onlangs is gestart.'
Lui makende professionals
Scherpenisse constateert dat actieve burgers hard nodig zijn vanwege de terugtrekkende overheid. 'De professionals van het opbouwwerk hebben de afhankelijkheid de afgelopen decennia veel te groot gemaakt. De burger kan zelf veel meer dan 'we' denken.' De gemeente Tilburg sloot recent vijf buurtcentra. In twee gevallen ontstonden al snel nieuwe initiatieven op basis van eigen kracht. Scherpenisse: 'Je ziet het heel vaak. Dat hoef je niet cynisch te benaderen. Het wegtrekken van lui makende professionals biedt kansen.'
Rumoer
Deze uitspraak ontlokt de zaal de vraag of de gemeente er niet voor had moeten zorgen dat er in alle vijf de gevallen opvolgende initiatieven waren, alvorens tot sluiting over te gaan. De Tilburgse ambtenaar Michiel Borgman gaf hierop aan dat 'de sluiting van wijkaccommodaties voor veel bewoners en werkers in de wijken een heel vervelend besluit is geweest. Maar voor de drie andere kwamen er geen concrete initiatieven van bewoners, ondernemers of anderen om een doorstart te maken. Kennelijk was de behoefte niet groot genoeg. Vrijwel alle activiteiten en groepen hebben overigens elders onderdak gevonden'. Deze opmerkingen vinden, getuige het rumoer in de zaal, weinig bijval. Scherpenisse daarentegen krijgt applaus als hij reageert op de vraag hoe Tiwos omgaat met de bezuinigingen op de Vogelaarwijken: 'In Tilburg deden ze vanuit Den Haag toch al nauwelijks iets, dus we merken eigenlijk geen verschil.'
Nauwelijks efficiencyvoordelen
Paul de Raad en Ans Key studeren aan de Avans Hogeschool.
Ze deden onderzoek naar de exploitatieresultaten van MFA's
in Tilburg. Wat bleek: De exploitatie van nieuwste generatie
MFA's is in de praktijk duurder dan voorheen de stand alone
gebouwen. 'Ze zijn bedacht in de rijke tijd, met veel vierkante
meters. Nu het economisch minder gaat, trekken gebruikers
zich terug. Nog belangrijker: er is niet of nauwelijks sprake van
efficiencyvoordelen, want de ruimten worden niet dubbel
gebruikt. Er is bijvoorbeeld een MFA met een school en een BSO. Maar die hebben toch hun eigen ruimten. En dat terwijl de kinderen nooit op beide plaatsen tegelijk zijn.' De politiek lijkt ook debet aan het falen van de exploitatie, zo concluderen de onderzoekers. 'De politiek, vaak in de persoon van een ambitieuze wethouder, wil heel graag zo'n mooie MFA. Ze houden de toekomstige gebruikers een visje voor. Maar er is vooraf niet nagedacht over de exploitatie.'
Paracommerciële horeca
Directeur van Perron 3 Ron Cretier haakt hier meteen op in. 'Perron 3 is exemplarisch te noemen voor de jongste generatie MFA's. Ik hoop dat de ambtenaar goed op heeft gelet, want het is hier precies zo gegaan.' En Cretier gooit nog een gevoelig balletje op. 'Hoe gaan we om met onze horeca-activiteiten, in relatie met de omliggende horeca-uitbaters?' Marc van Leent van het MFA-lab heeft hier wel ideeën over. 'De horeca, gastvrijheid, is erg belangrijk, dat staat buiten kijf. Als je problemen wilt voorkomen, moet je van meet af aan de omgeving erbij betrekken. Je moet met een transparante aanbesteding werken; stel de ondernemers in de buurt in de gelegenheid om mee te dingen.'
De Nieuwe Jutter
Astrid Huygen is als onderzoeker verbonden aan het Verwey-Jonker Instituut. Ze deed onderzoek naar het geslaagde bewonersinitiatief De Nieuwe Jutter in de Utrechtse volkswijk Rivierenbuurt. 'In 2005 wilde de welzijnsinstelling het toenmalige buurthuis sluiten. De gebruikers hebben toen de handen ineengeslagen. De Nieuwe Jutter is te typeren als een huiskamer. We hebben in het onderzoek verder ingezoomd op de vraag hoe de ondersteuning werkt bij de inzet van eigen capaciteit.'
Bij De Nieuwe Jutter bestaat de professionele ondersteuning uit een buurtpastor die zes uur per week werkzaam is voor het buurthuis. Huygen: 'Het gaat om de langdurige, stabiele betrokkenheid. Die blijkt essentieel; de gebruikers noemen het “de beschikbaarheid van de noodknop”. Verder blijkt een belangrijke succesfactor dat er gewerkt wordt vanuit de grondhouding dat iedereen meetelt en dat er een context gecreëerd wordt waarin de eigen kracht tot ontplooiing gebracht kan worden. Als derde succesfactor hebben wij het organische verloop van de organisatieontwikkeling benoemd. De structuur is gaandeweg ontstaan. Dat laat zich vooraf niet vastleggen, die blauwdruk is niet te maken. Je moet mensen de ruimte geven, dan komen initiatieven tot bloei.'
Halve kop koffie
De afsluitende sprekers deze avond zijn Lies Bonte en Jan van den Broek, twee mensen uit de praktijk.
Bonte is bestuurslid van Helftheuvel in Den Bosch, Van den Broek is bestuursadviseur bij Servaes in Heeswijk-Dinther. Bonte: 'Wij zijn vrij groot, wij zijn eigenlijk een combinatie van de drie archetypen die eerder genoemd werden. Afgelopen zondag bijvoorbeeld: er was een Marokkaanse groep, een Italiaanse, nog wat losse mensen, en de kinderen speelden door elkaar. Men accepteert elkaar, men benoemt het onderscheid niet, dus het is er ook niet.' Van den Broek vult aan: 'Wij zijn meer dan horeca, wij faciliteren laagdrempelige ontmoeting. Wij zijn om negen uur open voor een halve kop koffie, omdat de horeca daar niet in geïnteresseerd is.'
De visser en de hengel
Als het gaat om de toekomst van de MFA's bij een terugtrekkende overheid, getuigt Bonte van een visie op het Nieuwe Welzijn. 'Je kunt het oude welzijn typeren als de overheid die de behoeftige burgers vis geeft. Het 'tussen' welzijn valt te omschrijven als de overheid die de burger een hengel geeft om te vissen. En bij het nieuwe welzijn gaat het erom dat de overheid de burger de kennis geeft om een hengel te maken.'
Omdenken
Van den Broek heeft ook een wijze raad tot slot: 'We moeten met z'n allen leren 'omdenken'. Richt je op wat je wel kunt, versterk wat er wel goed gaat en stop met wat echt niet werkt. Een mooi voorbeeld daarvan komt uit de Tweede Wereldoorlog. Engelse bommenwerpers die met kogelgaten terugkwamen, kregen altijd extra beschermingsplaten op de beschadigde onderdelen. Tot iemand ging omdenken. Juist de plekken waar nooit kogelgaten zaten, waren de zwakke plekken. Want de vliegtuigen die daar gaten hadden, lagen waarschijnlijk ergens in Duitsland. Vanaf dat moment kregen de vliegtuigen extra platen op die plekken en kwamen er veel meer terug.'
Prijs
Het slot van de avond wordt ingevuld met de prijsuitreiking van de verkiezing van een goede nieuwe naam, ter vervanging van het weinig aansprekende MFA. And the winner is: 'Buurthuis'. Waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan?
Tea Keijl
www.zonderh.nl